Νίκος Γιαβρόπουλος – Έκθεση με τίτλο “6 Φόνοι εν καιρώ Ειρήνης”

Ο Δήμος Χανίων, η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων και το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο σας προσκαλούν στην έκθεση με τίτλο, “6 Φόνοι εν καιρώ Ειρήνης” του εικαστικού καλλιτέχνη Νίκου Γιαβρόπουλου που θα πραγματοποιηθεί στο Γιαλί Τζαμί (Ενετικό Λιμάνι Χανίων), από στις 25 Αυγούστου έως και 25 Σεπτεμβρίου.

Η εικαστική εγκατάσταση αποτελείται από γλυπτά, ready mades και προβολές βίντεο. Τον ρυθμό δίνει ένας μετρονόμος και τα βίντεο προβάλλονται αποσπασματικά και βίαια πάνω στα κατακερματισμένα γλυπτά, ατμόσφαιρα σκοτεινή όπως αρμόζει στη θεματική της έκθεσης.

Συγκλονισμένος από τους φόνους που συντελέστηκαν στην ελληνική επικράτεια τα «χρόνια της κρίσης», ο καλλιτέχνης θέλει να καταγγείλει την ανθρώπινη κτηνωδία. Δολοφονίες που συντάραξαν την κοινή γνώμη και μετά ξεχάστηκαν, πολλές από αυτές δεν έχουν βρει ακόμα δικαίωση.

Ο φόνος του Αλέξη Γρηγορόπουλου από τον ανίκανο μηχανισμό καταστολής του κράτους, η δολοφονία του Παύλου Φύσσα από τα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής, ο φόνος του Βαγγέλη Γιακουμάκη από τους συμφοιτητές του γιατί δεν ανέχονταν την διαφορετικότητα του, ο βιασμός και η άγρια δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη από δύο βαθιά ψυχικά διαταραγμένους νέους που ταυτίζουν την σεξουαλικότητά με την βία, η δολοφονία του Σαχζάτ Λουκμάν απο δυο συνομήλικους οπλισμένους νεαρούς επειδή το χρώμα του δέρματος του θύματος δεν ταιριάζει με αυτό των άνανδρων θυτών! τέλος το λιντσάρισμα του Ζακ Κωστόπουλου μεσημέρι στο κέντρο της Αθήνας από καταστηματάρχες, «ανθρώπους καθημερινούς», «φιλήσυχους», με την αρωγή και συγκάλυψη της αστυνομίας. Είναι από τα συνταρακτικά παραδείγματα της αδιαφορίας, του φόβου και της καταστολής της ελληνικής κοινωνίας.

Κρατική βία ‒ σεξουαλική βία ‒ ρατσιστική βία ‒ εκφοβισμός ‒ παρακράτος ‒ τάγματα εφόδου, αυτό είναι το πλαίσιο από το οποίο αντλεί το υλικό του ο Νίκος Γιαβρόπουλος και μας το επιστρέφει εξαγνισμένο, γυμνό χωρίς συναισθηματισμούς. Ελπίζει, πως κάποια στιγμή όλοι θα σταματήσουμε, θα κάνουμε ένα βήμα πίσω για να δούμε ότι ζούμε σε μια κοινωνία απάνθρωπη, που μας οδηγεί στην αποκτήνωση.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο Κωνσταντίνος Μπάσιος Ιστορικός Τέχνης, μέλος της A.I.C.A.

 

Η καταγγελία της βίας
και
η υποχρέωση της μνημικής υπενθύμισης

Με αφορμή την έκθεση,
“6 Φόνοι εν καιρώ ειρήνης” του Ν. Γιαβρόπουλου
στο Γυαλί Τζαμί των Χανίων

1 – Το πολιτικό στην τέχνη

Γιατί μπορεί, ξανά, η τέχνη να επιτελεί αυτόν τον περίφημο διττό ρόλο, που μάλλον οι πολλοί φαίνεται ότι έχουν ξεχάσει και ορισμένοι, λίγοι, να επιδιώκουν να εξαφανισθεί; Με άλλα λόγια, μήπως έχουν προκύψει κάποιες νέες συνθήκες, οι οποίες υποχρεώνουν –αν όχι επιτάσσουν– την επισήμανση, την προσοχή, την αναστάτωση και εν τέλει την πολιτική έγκληση μέσα από ένα έργο τέχνης;
Διότι, πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν τόσο ακραίες, κραυγαλέες πράξεις, που έχουν ως αποτέλεσμα την βίαιη αφαίρεση της ίδιας της ζωής και αυτό να μην έχει προκαλέσει αναστροφή στις αδράνειες;
Σε αυτά τα δέκα χρόνια, 2008-2018, νέοι άνθρωποι δολοφονήθηκαν / εκτελέστηκαν, αφού δεν συνέβαινε να προκύπτει η αναγκαία και κρίσιμη συμβιωτική συνθήκη της αποδοχής τους από τους θύτες.
Αυτές οι 6 απώλειες ζωής συνανθρώπων, συμπολιτών, φίλων, συντρόφων και συναγωνιστών είναι ενδεικτικές, και δυστυχώς όχι οριστικές, σε αυτήν τη μακάβρια λίστα ανθρώπων που δολοφονήθηκαν.
Ταυτόχρονα, αυτό που θεμελιακά αναζητούμε είναι το τι είδους πολιτικό, θεωρητικό, ιδεολογικό και κοινωνικό πλαίσιο είναι αυτό που μάς κανοναρχεί, για να μπορούν να υφέρπουν αντίστοιχα καταδικαστέες, αλλά δυστυχώς υπάρχουσες συμπεριφορές και πρακτικές.

2 – Αρχαιολογώντας τη βία

Οι μεταπολεμικές δολοφονίες, όπως του Πολκ, του Σαράφη, του Λαμπράκη του Πέτρουλα, ενώ οι μεταπολιτευτικές, όπως του Παναγούλη, του Κουμή, της Κανελλοπούλου, της Σωτηροπούλου, του Τσιρώνη, του Καλτεζά, του Τεμπονέρα, του Πρέκα, του Μαρίνου είναι από τις πλέον ηχηρές περιπτώσεις ανθρωποκτονιών που προκαλούνταν, όταν επίσημες δομές ή παρακρατικές όψεις εξαφάνιζαν δια παντός όποιον/-αν μπορούσε να ενοχλήσει και να απειλήσει, προκειμένου άλλες/άλλους να φρονηματίσει.
Η προϊστορία, επομένως, κάθε άλλο παρά απαλλακτική κρίνεται. Ωστόσο, αυτό που προκαλεί ανησυχία είναι η διεύρυνση του κύκλου των θυμάτων προς άλλους κοινωνικούς χώρους, στο μέτρο που αυτοί αντιμετωπίζονται ως, εν δυνάμει, επικίνδυνοι. Κοινό, πάντως, χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η απόκλιση από το παραδοσιακό, το τετριμμένο, το κανονικό και το αναμενόμενο.
Η φασίζουσα όψη της εποχής μας έχει επισημανθεί από πάρα πολλούς. Συνήθως, όμως δεν την υπολαμβάνουμε, μέχρι να συμβεί το επόμενο μοιραίο. Ίσως, διότι έχει υπάρξει μια παράξενη εξοικείωση, ίσως διότι οι πλάγιες προϋποθέσεις για την κατάσταση αυτή να είναι τόσο εμπεδωμένες, ώστε να μη προκύπτει μια κάποια ευθύγραμμη συσχέτιση.
Ήδη από τη δεκαετία του 1980, είχαν εντοπισθεί τέτοια, νέα, δείγματα γραφής, με την εφημερίδα «Αυριανή» και τον ‘αυριανισμό’ της, μια εκδοχή κιτρινισμού στο χώρο του τύπου, που μέχρι τότε ήταν άγνωστη.
Το 1993, γίνεται η γνωστή δήλωση του Μάνου Χατζηδάκι, με σαφείς αναφορές στην φασιστική αποκτήνωση που κατήγγειλε –τότε– ό,τι είχε συμβεί. Ταυτόχρονα, η κυριαρχία της ιδιωτικής τηλεόρασης και η συστηματική ενστάλαξη νέων αξιακών προτύπων, που καλλιεργήθηκε μέσω των νέων μορφών επιβολής ιδεολογικών καταναγκασμών, όπως είναι το life style, διαρκώς αναπαραγόταν και από τις πιο κλασικές εκδοχές του ημερήσιου, μα προπαντός, του περιοδικού τύπου.
Τέλος, η αυξανόμενη κρίση εξ αιτίας της μετατροπής της κεφαλαιουχικής σώρευσης από υλική/παραγωγική σε άϋλη/χρηματιστηριακή, επέφερε τη λεγόμενη πολιτική κρίση αντιπροσώπευσης και στη συνέχεια, μετά την επιβολή των μνημονίων, την περίφημη κρίση νομιμοποίησης.
Είναι, επομένως, σαφές ότι κάτι ‘αντί-συστημικό’, που απευθύνεται σε πολιτικά υποκείμενα, που είναι ήδη και πολλαπλά αλλοτριωμένα, θα έβρισκε πρόσφορο έδαφος για να χτυπήσει ανώνυμα και ανυπεράσπιστα πλάσματα: ήδη τα πρώτα θύματα μιας ολοένα και πιο εκφασισμένης κοινωνίας είναι πρώτα οι μετανάστες και μετά οι πρόσφυγες.

3 – Ο έξι φόνοι εν καιρώ ειρήνης

Στον συμβολικό κόσμο των ομηρικών ποιημάτων, ο Κράτος και η Βία ήταν αδέλφια, όπως ο Θάνατος και ο Ύπνος. Ανά τους μεσολαβήσαντες αιώνες και παρά τις ιδέες και τις θεωρίες που προέκυψαν, οι απόπειρες εκλογίκευσης και τιθάσευσης αυτών των αρχαϊκών συσχετίσεων φαίνεται ότι διατηρούν μια αλλόκοτη εγκυρότητα.
Το όλο σκοτεινό περιβάλλον της έκθεσης, διακόπτεται από τον ήχο του μετρονόμου, υποδηλώνοντας τις πικρές στιγμές ενός άδικου, παράλογου και ανήθικου τέλους, ενώ δεν παύει να λειτουργεί ως ένα ενδιαφέρον σχόλιο-επέκταση της σχετικής σκηνής του Federico Fellini από την ταινία ‘‘Πρόβα Ορχήστρας’’, όπου ήταν ο μετρονόμος το τελευταίο έσχατο μέσο κυριαρχίας και επιβολής κατά τη διαδρομή προς την κοινωνική απελευθέρωση, μέχρι που κατέληξε –ως ένας άλλος σατανικός διαβήτης του ‘‘Urizen’’ από τον πίνακα του William Blake– αποκρουστικός, αν όχι απάνθρωπος, αφού πλέον στρεβλώθηκε το πρόταγμα του Διαφωτισμού, τελικά…
Τα τριμερή πορτραίτα των θυμάτων, έχουν υποστεί την δέουσα αφαίρεση, ώστε να τα υποδηλώνουν, χωρίς να τα αγιοποιούν. Ταυτόχρονα, όμως ο Γιαβρόπουλος μετερχόμενος, κατά τρόπο ιδιοφυή, την τεχνική της μετωνυμίας, δημιουργεί ένα νέο εικονολογικό κώδικα, ενώ εξακολουθεί και σε αυτήν την έκθεση να χρησιμοποιεί το βίντεο, σύμφωνα με τη μέθοδο του super- imposition:

  • με το κενό, στο κεντρικό τμήμα, ως η μεταιχμιακή στιγμή προς το οριστικό και αμετάκλητο βιολογικό τέλος, πλαισιωμένο από την όμοια (ως προς τα άλλα τμήματα) κορνίζα του, το οποίο ενεργοποιείται μόνο κατά τη διάρκεια της βίντεο – προβολής / εγκατάστασης,
  • με το αριστερό τμήμα, όπου ενθέτει κλασικότροπα, θραυσματικά, ανάγλυφα υπολείμματα, που μπορούν με ένα πάντως τραγικό, εν τέλει, τρόπο να θυμίσουν την πολλαπλή διάσταση του νεκρού: πρόσωπο-φυσιογνωμία / σώμα-χαρακτήρα, αφού συν-εμφανίζεται ως ταυτοποίηση η φυσική εικόνα του προσώπου που έχει δολοφονηθεί, που είναι διαφορετική σε κάθε τρίπτυχο,
  • με το δεξιό τμήμα, όπου συμβολοποιεί τον επελθόντα θάνατο, δια του υλικού/φυσικού μέσου του, το οποίο ταυτόχρονα αποτυπώνει με το ανάγλυφο αντικείμενο (πιστόλι, μαχαίρι, σχοινί, πέτρα, πέος), ωσάν ένα ταξινομητικό δείκτη της βίας που ασκήθηκε:
    • ναζιστική / παρακρατική,
    • ρατσιστική / κανονιστική,
    • έμφυλη / γυναικοκτονία,
    • ομοφοβική / εκφοβιστική,
    • κρατική / κατασταλτική,
    • ξενοφοβική / αντιμεταναστευτική

ενώ, ταυτόχρονα βίντεο-προβάλλεται το εθνικό σύμβολο, με σαφείς τις κριτικές, αν όχι ειρωνικές, αποστάσεις από αυτό.

4 – Η μνημική υπενθύμιση

Η, προφανώς, προσωρινή αυτή καλλιτεχνική εγκατάσταση στο Γυαλί Τζαμί των Χανίων και με τη θεματολογία που έχει, δεν θα μπορούσε να καλύψει άλλης κατηγορίας διαχειριστικές ανάγκες, όπως αυτές που πρωτοβουλιακά και κινηματικά θα μπορούσαν να συμβούν.
Και φυσικά, η προσωπική και κοινωνική ευθύνη, όπως και η ανάγκη του Νίκου Γιαβρόπουλου, είναι εκείνη στην οποία οφείλουμε την αναψηλάφηση της μνήμης μας, την απομόνωση της λήθης και της όποιας φθοράς που ο πανδαμάτωρ χρόνος, κατά τεκμήριο, επιφέρει.
Λόγω της εποχής μας και των μέσων ηχητικής και κυρίως οπτικής αναπαραγωγής που διαθέτει, μια απλή και πρόχειρη διαδικτυακή αναζήτηση θα μπορούσε να εισφέρει πολλά και διάφορα τεκμήρια. Μάλιστα κάποια από αυτά είναι εντελώς τρομακτικά για να τα ξαναδούμε.
Αυτές οι έξι περιπτώσεις, που επέλεξε ο καλλιτέχνης, πράγματι συγκροτούν μια σημαντική, πρωτότυπη υπόθεση εργασίας, με εντονότατη την πολιτική νοηματοδότηση. Του οφείλουμε, ωστόσο, κάτι ακόμα ιδιαιτέρως: ότι προσπάθησε να κινητοποιήσει, με έναν ιδιότυπο τρόπο, ευαισθησίες και να ανακαλέσει –ίσως πιο αναλυτικά από ό,τι συνηθίζεται– τα πιο κρίσιμα μνημικά ίχνη που μας έχουν καταλείψει αυτές οι έξι περιπτώσεις, διασυνδέοντάς τα (ίχνη αυτά) με τα κοινωνικά, ιδεολογικά και πολιτικά συγκείμενά τους.
Και είναι γεγονός ότι ενώ όλα αυτά που βλέπετε είναι το αποτέλεσμα μιας προσεκτικής ζυγοστάθμισης, ούτε για μια στιγμή δεν αφήνει την αίσθηση ή την αμφιβολία ότι εδώ πειραματιζόμαστε ή αναζητούμε. Κάθε άλλο. Πρόκειται για μια κρίσιμη δήλωση, που επέχει τη θέση μιας σοβαρής και μετρημένης υπενθύμισης, στο όνομα του Γρηγορόπουλου, του Λουκμάν, του Φύσσα, του Γιακουμάκη, του Ζακ/της Jackie και της Τοπαλίδου.

Κωνσταντίνος Μπάσιος

Ιστορικός Τέχνης
μέλος της A.I.C.A.


Διάρκεια έκθεσης: 25 Αυγούστου έως 25 Σεπτεμβρίου
Ώρες λειτουργίας έκθεσης: Δευτέρα έως και Σάββατο 19.00-23.00


 


Πληροφορίες έκθεσης

Ώρες λειτουργίας έκθεσης: Δευτέρα έως και Σάββατο 19.00-23.00

Διάρκεια έκθεσης: 25 Αυγούστου έως 25 Σεπτεμβρίου 2020



Ακολουθήστε μας στα κοινωνικά δίκτυα

Σεβόμαστε την ιδιωτικότητά σας

Χρησιμοποιούμε cookies για να βελτιώσουμε την εμπειρία σας στον ιστότοπο ipress.gr. Σε αυτά περιλαμβάνονται cookies απαραίτητα για τις βασικές λειτουργίες του δικτυακού μας τόπου. Συμφωνώντας με την χρήση cookies αποδέχεστε την πολιτική χρήσης των δεδομένων σας.